رهنمود

دیپلماسی در خدمت اقتصاد

نویسنده: شماره: 100
رهبر معظم انقلاب اسلامی‌در ادامه‌ی تأکیدات سال‌های اخیر خود پیرامون ضرورت توجه به تقویت مبانی اقتصادی کشور به منظور دستیابی به اقتدار اقتصادی، که مهم‌ترین جلوه‌های آن را در نامگذاری سال‌های اخیر و پیام‌های نوروزی ایشان شاهد بوده‌ایم...
رهبر معظم انقلاب اسلامی‌در ادامه‌ی تأکیدات سال‌های اخیر خود پیرامون ضرورت توجه به تقویت مبانی اقتصادی کشور به منظور دستیابی به اقتدار اقتصادی، که مهم‌ترین جلوه‌های آن را در نامگذاری سال‌های اخیر و پیام‌های نوروزی ایشان شاهد بوده‌ایم، در دیدار با مسئولان ارشد نظام بارها بر ضرورت توجه به اقتصاد کشور و معیشت مردم تأکید داشته‌اند که جدیدترین نمونه‌ی آن را می‌توان در دیدار با رئیس‌جمهور و هیئت دولت دوازدهم در مراسم تنفیذ و دیدار به مناسبت هفته‌ی دولت مشاهده کرد. رهبر معظم انقلاب در این دیدارها ضمن تأکید همیشگی بر تقویت بنیان‌های اقتصادی کشور، میان اقتدار اقتصادی و سیاست خارجی رابطه برقرار کرده و تحقق اقتدار اقتصادی را لازمه‌ی موفقیت عرصه‌ی سیاست خارجی کشور عنوان می‌کنند. در ادامه‌ی این نوشتار سعی خواهد شد به برخی از مهم‌ترین تأکیدات معظم‌له در این باره اشاره می‌شود.

    جهتگیری‌های مکمل
رهبر معظم انقلاب در مراسم تنفیذ حکم دوازدهمین دوره‌ی ریاست جمهوری اسلامی‌ایران‌ بر سه جهتگیری عمده‌ی دولت دوازدهم تأکید می‌کنند. این سه جهتگیری را می‌توان سه خط‌مشی همراستا دانست که التزام کامل به هر سه می‌تواند راهگشای دولت جمهوری اسلامی‌ در مسیر پیش‌رو باشد. «پرداختن به مسائل داخلی، پرداختن به مشکلات مردم، مسئله‌ی معیشت و اقتصاد» اولویت و جهتگیری اول، مدنظر رهبر معظم اسلامی ‌است. (بیانات در مراسم تنفیذ حکم دوازدهمین دوره‌ی ریاست جمهوری اسلامی‌ایران، ۱۳۹۶/۰۵/۱۲ به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی مقام معظم رهبری) رهبر معظم انقلاب در جهتگیری دوم بر «تعامل گسترده با دنیا» تأکید می‌کنند. (همان) اگر تأکید دوم را در راستای تأکید بر توسعه‌ی دیپلماسی در نظر بگیریم، جهتگیری اول را باید در راستای مقدمه‌ی ضروری و لازم این تأکید در نظر گرفت. رهبر معظم انقلاب در تبیین این نکته ضمن اشاره به اقدامات دشمنان برای مبارزه با انقلاب اسلامی، ضرورت مبارزه با دشمنان را قوی‌تر شدن در حوزه‌ی داخلی، مخصوصا در حوزه‌ی اقتصادی عنوان می‌کنند: «پاسخ این برخوردها هم کار قوی و جهادی و حساب‌شده است؛ پاسخ به این دشمنی‌ها قوی‌تر شدن است. مراد من از قوی‌تر شدن، فقط در زمینه‌ی نظامی‌و امنیتی نیست، البته در آن‌جاها باید قوی شد، اما در زمینه‌ی اقتصادی باید قوی بشوید، در زمینه‌ی فرهنگی باید قوی بشوید، در زمینه‌ی حفظ هویت اسلامی ‌و انقلابی باید روز‌به‌روز قوی‌تر و عمیق‌تر بشوید؛ این پاسخ دشمنی‌های دشمن است.» (همان) بدین‌گونه می‌توان اظهار داشت که از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی، لازمه‌ی حضور پرقدرت در عرصه‌ی دیپلماسی و سیاست خارجی، حضور مقتدرانه‌ی دولت در عرصه‌ی تقویت اقتدار داخلی مخصوصا در حوزه‌ی اقتصادی است. تأکیدات رهبر معظم انقلاب اسلامی ‌ناظر بر این واقعیت است که روابط میان دولت‌ها و ملت‌ها در دنیای امروز بر پایه‌ی توانمندی‌های اقتصادی آن‌ها قرار دارد و هیچ ملت و دولتی نمی‌تواند طعم عزت، استقلال و اقتدار در روابط بین‌المللی را بچشد، مگر آن‌که در عرصه‌ی اقتصادی بتواند تسلط و اقتدار خود را بر جهانیان به اثبات رسانده و اقتصاد قدرتمند داخلی آن پشتوانه‌ی دیپلماسی عزتمندانه‌اش شود. در واقع با پیوند میان این دوجهتگیری است که می‌توان معنای جهتگیری سوم مورد تأکید رهبر معظم انقلاب را بهتر درک کرد. ایشان در جهتگیری سوم بر مواجهه‌ی مقتدرانه و با صلابت در برابر دشمنان تأکید می‌کنند و مطمئنا لازمه‌ی چنین مواجهه‌ای همگامی‌ دو جهتگیری اول خواهد بود. ایشان می‌فرمایند: «در برابر هر سلطه‌طلبی، با صلابت و قدرت ظاهر بشوید؛ آن سلطه‌طلب هر که می‌خواهد باشد؛ امروز از همه متجاوزتر و وقیح‌تر، رژیم ایالات متحده‌ی آمریکاست؛ در مقابل این‌ها با صلابت ظاهر بشوید، با قدرت ظاهر بشوید؛ با پشتوانه‌ی اقتدار ملی و کمک این مردم می‌توانید از ترفندهای آن‌ها جلوگیری و آن را دفع کنید.» (همان). رهبر معظم انقلاب پیش از این هم بارها بر ضرورت تقویت اقتصاد داخلی به منظور مقابله با دشمن تأکید کرده بودند. به عنوان نمونه در یکی از بیاناتشان بر این نکته تأکید می‌کنند که علت پافشاری دشمن بر حربه‌ی تحریم، تصور دشمن از احساس ضعف ما در این حوزه است و بنابراین راهکار مقابله با دشمن و ناامیدی او از این عرصه را باید در تقویت اقتصاد داخلی جست‌وجو کرد: «یکی از سه ابزار مؤثر دشمن عبارت است از تحریم. دشمن احساس کرده کشور ما و ملت ما از تحریم ضربه می‌بیند؛ متأسفانه خود ما هم این برداشت را در او تقویت کردیم. یک‌جاهایی و در یک برهه‌ای دائم تحریم را بزرگ کردیم که آقا تحریم است، تحریم است، باید تحریم را برداریم، اگر تحریم باشد این‌جور به ما ضربه می‌خورد و مانند این‌ها؛ از آن‌طرف هم برداشتن تحریم‌ها را باز تقویت کردیم، بزرگ کردیم، بزرگنمایی کردیم که اگر تحریم‌ها برداشته شود، این اتفاق خواهد افتاد، آن اتفاق خواهد افتاد؛ اتفاقاتی که نیفتاد و اگر همین‌جور هم پیش برویم، نخواهد افتاد. لکن دشمن احساس کرده که با ابزار تحریم می‌تواند بر ملت ایران فشار بیاورد؛ دشمن این را احساس کرده است. پس آنچه امروز در مقابل ما وجود دارد عمدتا عبارت است از تحریم.» (بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم رضوی، ۱۳۹۵/۰۱/۰۱ به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی مقام معظم رهبری)

    دیپلماسی در خدمت اقتدار اقتصادی
هر چند در دوران پس از جنگ‌جهانی دوم تا اواخر قرن بیستم، تضمین امنیت کشورها در مقابل تهدیدات خارجی مهم‌ترین دغدغه‌ی رهبران کشورها بوده و در نتیجه، حوزه‌های امنیت نظامی ‌و سیاسی بیش از امنیت اقتصادی مورد توجه آن‌ها قرار داشته است اما با پایان یافتن جنگ سرد و شکل‌گیری روابط جدید در نظام بین‌الملل، اولویت‌های امنیتی دستخوش تحول شده و امنیت و اقتدار اقتصادی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ملی مطرح شده است. همچنین، روند جهانی شدن، گسترش تجارت بین‌الملل و جریان بین‌المللی سرمایه‌ها، مهم‌ترین عواملی هستند که اقتدار اقتصادی را در صدر توجهات کشورها و دولت‌ها در جهان امروز قرار داده‌اند، زیرا در دنیایی که توانمندی اقتصادی کشورها حرف اول را می‌زند، نمی‌توان بدون داشتن زمینه‌های قدرتمند اقتصادی به تعامل با سایر کشورهای جهان نشست. به‌واسطه‌ی چنین اهمیتی است که یکی از مهم‌ترین وظایف و دستورالعمل‌های دستگاه دیپلماسی و سیاست خارجی در بسیاری از کشورهای جهان را تلاش برای توسعه‌ی اقتصادی کشور تشکیل می‌دهد. دستگاه دیپلماسی در بسیاری از کشورهای جهان در حکم دستگاه بازاریابی بین‌المللی اقتصاد داخلی عمل کرده و نقش مؤثری در ارتقای رشد اقتصادی کشورها ایفا می‌کند. اقتصادهای نیرومند جهان‌امروز بخش زیادی از موفقیت خود را مدیون سیاست‌های خارجی قدرتمند خود هستند که همواره پشتیبان آن‌ها بوده است. رابطه‌ی میان سیاست خارجی و اقتصاد داخلی رابطه‌ای دوسویه است، زیرا از یکسو، اقتصاد قدرتمند داخلی به عنوان پشتوانه‌ی محکمی ‌برای تعاملات بین‌المللی عمل کرده و زمینه‌ساز اقتدار دستگاه دیپلماسی کشور است و از سوی دیگر، دستگاه دیپلماسی کشور هم می‌تواند در نقش راهگشای رونق اقتصادی در کشور ایفای وظیفه کند. بنابراین تعامل میان وزارت خارجه و دستگاه دیپلماسی با حوزه‌های اقتصادی، تعاملی مبتنی بر منافع متقابل است که نهایتا به ارتقای منافع ملی کشور منتهی خواهد شد. بر مبنای چنین ضرورت و اهمیتی است که رهبر معظم انقلاب اسلامی‌ هم در بیانات راهبردی‌شان به هیات دولت دوازدهم، ضمن تأکید بر اقتصاد و تلاش بی‌وقفه مسئولان برای حل مشکلات معیشتی مردم از جمله بیکاری جوانان و تأکید بر این‌که «اقتصاد باید اولویت همه‌ی اعضا و بخش‌های دولت باشد.» (بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیئت دولت، 96/6/4، به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی مقام معظم رهبری) بر ضرورت پیوند میان همه‌ی نهادهای دولت با عرصه‌ی اقتصادی و تلاش هیئت دولت برای همبستگی همه‌ی نهادها به منظور پیشبرد وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم تأکید می‌کنند و خاطرنشان می‌سازند: «اگرچه وزارتخانه‌هایی مانند اقتصاد، صنعت، معدن، تجارت و جهاد کشاورزی مستقیما در مسائل مهمی ‌نظیر تولید و اشتغال مسئولیت دارند اما دیگر بخش‌های دولت از جمله وزارت امور خارجه، آموزش و پرورش، علوم و ارشاد هم می‌توانند در حل مشکلات اقتصادی، زمینه‌سازی و کمک کنند.» (همان) تأکیدات رهبر معظم انقلاب در این زمینه را می‌توان علاوه بر آن‌که ترسیم وظیفه‌ی کلی و راهبردی مجموعه‌ی دولت یعنی بهبود وضعیت اقتصادی کشور دانست، تعیین خط‌مشی اصلی همه‌ی نهادهای مسئول و سیاستگذار اصلی نظام هم به شمار می‌رود. به عبارت دیگر، وظیفه‌ی اصلی همه‌ی نهادها و وزارتخانه‌ها، سوای از مسئولیت تخصصی و تخصیصی آن‌ها، تلاش برای بهبود وضعیت اقتصادی کشور است که در این زمینه وزارت امور خارجه و دستگاه دیپلماسی کشور از جایگاه به مراتب مهم‌تری برخوردار است.

    خاتمه
بهبود وضعیت معیشتی و اقتصادی مردم از دغدغه‌های همیشگی رهبر معظم انقلاب اسلامی‌ طی سال‌های اخیر بوده و ایشان در بیانات متعددشان، هم در قالب تعیین سیاست‌های کلی نظام و دولت جمهوری اسلامی ‌و هم در قالب توصیه‌های راهبردی به مسئولان و دولتمردان، تأکید وافر داشته‌اند. از سوی دیگر، دستگاه دیپلماسی و سیاست خارجی کشور هم از جمله دستگاه‌های حساس و کلیدی نظام جمهوری اسلامی ‌است که مسئولیت سنگین تعاملات بین‌المللی نظام را برعهده دارد. مسئله‌ی تحریم‌ها در سال‌های اخیر و سوءاستفاده‌ی دشمنان از نقاط ضعف ما در حوزه‌ی اقتصادی موجب شده که رهبر معظم انقلاب، یکی از وظایف اصلی دستگاه دیپلماسی کشور را تلاش جهت تقویت بنیه‌ی اقتصادی کشور عنوان کرده و بر تعامل میان این دستگاه با اقتصاد کشور تأکید کنند. رویکردی که ضمن مقابله با تهدیدات دشمنان، به رونق و بهبود وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم کمک خواهد کرد.